تبلیغات
جــــــــــــــــــــوان90

جــــــــــــــــــــوان90
پژوهش سرای جوانان 90

آلودگی هوا

در هوای پیرامون ما ممكن است موادی یافت شود كه به سلامت گیاهان و جانوران و از جمله ما انسان‌ها آسیب بزند. این مواد زیانبار كه آلاینده‌ی هوا نام دارند، هم از فرآیندهای طبیعی و هم از فعالیت‌های انسان تولید می‌شود. آن چه را كه آلاینده می‌نامیم ممكن است به طور معمول در طبیعت یافت نشود، یا اگر در طبیعت وجود دارد، غلظت آن بیشتر از حد معمول باشد یا در جایی غیر از جای معمول خود یافت شود.

  مفهوم آلودگی هوا بسیار گسترده است و به عوامل شیمیایی، فیزیكی یا زیست‌شناختی تغییر دهنده‌ی ویژگی‌های طبیعی جو گفته می‌شود، جو زمین یك سامانه‌ی طبیعی پیچیده و فعال است كه موجبات تشكیل حیات را در زمین فراهم آورده است و با تغییر در جو، حیات در زمین نیز با خطر می‌افتد . برای مثال از سال‌ها پیش بشر متوجه كاهش ازن استراتوسفری شده است كه یكی از پی‌آمدهای آلودگی هواست كه اثرهای زیانباری هم بر زیست‌بوم زمین دارد و هم تهدیدی برای سلامت جامعه‌ی بشری به شمار می‌آید.

  عوامل آلودگی هوا

  آلودگی هوا به دلایل بسیار به وجود می‌آید، یكی از مهم‌ترین آن‌ها سوزاندن سوخت‌های گوناگون است. برای مثال، مصرف سوخت در نیروگاه‌ها برای تولید انرژی الكتریكی و همچنین مصرف سوخت در خودروها اصلی‌ترین عوامل آلودگی هوا است. اما طبیعت نیز در بعضی موارد باعث آلودگی هوا می شود، از جمله گرد و غبار ناشی از توفان‌های صحرایی، گاز متان كه در نتیجه گوارش غذا از دام‌ها آزاد می‌شود، آزاد شدن گاز رادون از زمین، آزاد شدن تركیب‌های آلی فرار از درختان به ویژه درخت كاج، دود و منوكسیدكربن كه از آتش سوزی طبیعی جنگل‌ها به وجود می‌آید و دود و خاكسترهایی كه در نتیجه‌ی فعالیت‌های آتشفشانی در هوا پراكنده می‌شود.

  آلاینده‌های هوا را در دو دسته نوع اول و نوع دوم تقسیم می كنند. آلاینده نوع اول آلاینده‌ای است كه از یكی از منابع آلاینده انسانی یا طبیعی آزاد می‌شود و به هوا می‌رود. منوكسید كربن و دی اكسید كربن از جمله‌ی این دسته آلاینده‌ها است كه در نتیجه سوختن به وجود می آید، اما آلاینده‌ی نوع دوم آلاینده‌ای است كه از واكنش شیمیایی آلاینده‌ی نوع اول با دیگر اجزای هوا به وجود می‌آید. تشكیل ازن در مه‌دود نورشیمیایی از مهم‌ترین انواع آلاینده‌های نوع دوم است.

1. دی اكسید گوگرد

  دی اكسید گوگرد هم از فرآیندهای طبیعی وارد هوا می‌شود و هم از فعالیت‌های انسان. از جمله موارد طبیعی كه دی اكسید گوگرد آزاد می‌كند می‌توان به تجزیه و سوختن مواد آلی، آزاد شدن از سطح دریا و فوران‌های آتشفشانی اشاره كرد. انسان نیز با سوزاندن سوخت‌های فسیلی مقدار زیادی از این آلاینده را وارد هوا می‌كند. دی اكسید گوگرد در آب حل می‌شود و اسید سولفوریك به وجود می‌آورد كه ماده‌ای خورنده است و بافت‌های گیاهان و جانوران را در خود حل می‌كند. دی اكسید گوگرد می‌تواند بیماری‌های تنفسی بسیاری را به وجود آورد.

  2. ذرات معلق

  بسیاری از ما فكر می‌كنیم كه همه آلاینده‌ها گازی هستند، اما ذرات ریز جامد یا مایع معلق در هوا نیز می‌توانند باعث آلودگی شوند. ذرات غبار، هاگ گیاهان، باكتری‌ها و نمك از این دسته‌اند. از جمله فعالیت‌های انسان كه به انتشار ذرات معلق منجر می‌شود می‌توان به معدن‌كاوی، سوزاندن سوخت‌های فسیلی، حمل و نقل، كشاورزی و استفاده از سوخت‌های جامد برای پخت و پز و تولید گرما اشاره كرد. ذرات معلق را می‌توان بر پایه‌ی اندازه آن‌ا تقسیم‌بندی كرد. ذرات بزرگ‌تر به طور معمول خیلی زود ته‌نشین و از هوا جدا می‌شوند، اما ذرات كوچك‌تر ممكن است روزها و ماه‌های متوالی در هوا باقی بمانند. مهم‌ترین راه برای حذف این ذرات معلق بارش باران است. ذرات بزرگ‌تر هنگام تنفس در بینی به دام می‌افتند، اما ممكن است ذرات كوچك‌تر به ریه‌ها برسند و بیماری‌های تنفسی را به وجود آورند.

  3. اكسیدهای نیتروژن

  از جمله مهمترین اكسیدهای نیتروژن كه در هوا وجود دارد می‌توان به اكسید نیتریك(NO) ، دی اكسید نیتروژن(NO2) و اكسید نیترو (N2O) اشاره كرد كه در این میان مقدار اكسید نیترو از دو آلاینده دیگر كمتر است، اما گاز گلخانه‌ای مهمی است كه در پدیده‌ی گرمایش جهانی نقش بسیاری دارد. از جمله مهم‌ترین منابع تولیدی این آلاینده، احتراق سوخت در خودروها است. این اكسیدهای نیتروژن ممكن است روزهای متوالی در هوا باقی بمانند و طی این مدت با انجام واكنش‌های شیمیایی اسید نیتریك، نیترات‌ها یا نیتریت‌ها را به وجود آورند. اكسیدهای نیتروژن یكی از عوامل به وجود آورنده‌ی مه‌دود نورشیمیایی است.

  4. منوكسید كربن

  گازی بی‌رنگ و بی‌بو است كه از سوختن ناقص به وجود می‌آید. از عوامل طبیعی تولید این آلاینده می‌توان به اكسید شدن متان حاصل از تجزیه‌ی تركیب‌های آلی گوناگون اشاره كرد. هر چند كه ممكن است همه نوع سوختن به تولید منوكسید كربن منجر شود، اما خودرو مهم‌ترین منبع این آلاینده در شهرهای بزرگ است. این آلاینده بین یك تا دو ماه در هوا می‌ماند. اكسیدشدن و تبدیل آن به دی اكسید كربن، جذب شدن به برخی از گیاهان و جانداران ریز و شسته شدن با باران، راه‌های حذف آن از هوای اطراف است. هنگامی كه این گاز را تنفس كنیم، به جای اكسیژن به هموگلوبین خون متصل می‌شود و ظرفیت حمل اكسیژن خون را كاهش می‌دهد. غلظت زیاد این گاز بسیار خطرناك است و حتی ممكن است به مرگ منجر شود.

  5. ازن

  گازی است بی‌رنگ كه آلاینده‌ی نوع دوم به شمار می‌رود و از واكنش‌های شیمیایی بین گازهای آلی فعال و اكسیدهای نیتروژن در روزهای آفتابی به وجود می‌آید. ازن اكسیدكننده قوی است كه باعث سوزش چشم‌ها و ناراحتی‌های تنفسی و همچنین نابودی گیاهان می‌شود. البته باید توجه داشت ازن موجود در لایه تروپوسفر (لایه‌های نزدیك به سطح زمین) آلاینده به شمار می‌رود ، ولی ازن لایه استراتوسفر (لایه‌های بالاتر جو) نه تنها آلاینده نیست، بلكه به طور طبیعی در جو تولید می‌شود و می‌تواند جلوی پرتوهای بسیار زیان‌بار فرابنفش خورشید را بگیرد. این همان لایه ازنی است كه كارشناسان بسیار نگران سوراخ شدن آن هستند. به علت همین ویژگی دوگانه ازن است كه به آن «مولكول دوچهره» می‌گویند. متخصصان شیمی جو به ازن تروپوسفری «مولكولی خوب در جایی بد» لقب داده‌اند.

  6.سرب

 اگر وارد بدن شود، كاركرد مغز را به ویژه در كودكان مختل می‌كند. از سال 1985 كه بنزین بدون سرب به بازار آمد، از میزان سرب در هوای شهرها كاسته شده است. در ایران نیز چندسالی است كه دیگر بنزین با سرب عرضه نمی‌شود.

  مه‌دود نورشیمیایی

  مه‌دود نورشیمیایی از اثر نور خورشید بر آلاینده‌هایی كه ناشی از فعالیت‌های صنعتی انسان است، به وجود می‌آید. دیرزمانی تصور می‌شد كه مه‌دود فقط از سوختن زغال سنگ یا دیگر سوخت‌های فسیلی مخلوطی از دود و دی اكسید گوگرد به وجود می‌آید. اما دانشمندان از سال 1950 نوع دیگری از مه‌دود را شناختند كه به آن مه‌دود نور شیمیایی می‌گویند و مخلوطی سمی از آلاینده‌های گوناگون مانند اكسیدهای نیتروژن، ازن تروپوسفری و تركیب‌های آلی فرار است. همه‌ی این مواد، اكسیدكننده هستند و به شدت واكنش می‌دهند و به همین دلیل یكی از مهمترین مشكل‌های جوامع صنعتی است.

 

  هرچند كه امكان تشكیل مه‌دود در همه‌ی شرایط آب و هوایی وجود دارد، اما زمانی كه هوا گرم‌تر یا آفتابی‌تر می شود، مقدار آن بیشتر می‌شود. همچنین در شهرهایی كه در محاصره كوه‌ها هستند و در نتیجه جریان باد وجود ندارد یا ضعیف است، این پدیده شدیدتر است. در سال‌های اخیر در نتیجه‌ی كاهش گاز دی اكسید گوگرد، از مقدار مه‌دود كاسته شده است، اما آلودگی‌های ناشی از خودروها هنوز هم باعث ایجاد این پدیده می‌شود.

  هرچند مه‌دود برای سلامتی همه‌ی انسان‌ها زیانبار است، اما كسانی كه دارای بیماری‌های قلبی و تنفسی باشند در برابر آن آسیب‌پذیرترند. مه‌دود باعث می‌شود عمل تنفس و به ویژه نفس‌های عمیق برای ریه‌ها دردآور شود و سوزش چشم‌ها و بینی را در پی دارد. همچنین غشای محافظ مجراهای بینی را از بین می‌برد و در فرآیند بهبود زخم‌ها اختلال ایجاد می‌كند و در نتیجه آسیب‌پذیری فرد در برابر بیماری‌ها بیشتر می‌شود. كارشناسان بهداشتی مدعی هستند در زمان‌هایی كه میزان مه‌دود بیشتر می‌شود، میزان مرگ ناشی از ناراحتی‌های تنفسی نیز افزایش می‌یابد.

8. باران اسیدی

 هنگامی به وجود می آید كه pH باران بر اثر حل‌شدن گازهایی مثل دی اكسید گوگرد و اكسیدهای نیتروژن كم شود و به مقدار 6/5 تا 5/4 برسد (pH آب معمولی 7 است و هرچه pH آب از 7 كمتر شود، آب اسیدی‌تر می‌شود). این گازها از سوختن تركیب‌های دارای گوگرد و نیتروژن به وجود می‌آید، هرچند ممكن است، خاستگاه طبیعی هم داشته باشند. باران اسیدی باعث اسیدی شدن آب رودخانه‌ها و دریاچه‌ها می‌شود كه برای ماهی‌ها و دیگر آبزیان بسیار زیان آور است. باران اسیدی می‌تواند باعث اسیدی شدن خاك و كاهش محصولات كشاورزی نیز شود. باران اسیدی همچنین باعث تسریع هوازدگی و فرسودگی ساختمان‌ها نیز می‌شود.

  نخستین باران اسیدی از منچستر ، یكی از شهرهای مهم انگلستان در سال‌های انقلاب صنعتی، گزارش كردند. دانشمندان در سال 1851 به وجود رابطه‌ی بین آلودگی هوا و باران اسیدی پی‌بردند، اما در بیست سال اخیر توجه افكار عمومی به این مساله بیشتر شده است. دانشمندان برای بررسی میزان باران اسیدی و رابطه‌ی آن با انقلاب صنعتی لایه‌های مختلف یخچال‌ها را بررسی می‌كنند. در این بررسی‌ها مشخص شده است كه pH باران از آغاز انقلاب صنعتی به یك‌باره كاهش یافته و از 6 به 5/4 تا 4 رسیده است. دانشمندان با بررسی جانداران ریز آبزی، به نام دیاتوم‌ها، نیز به نتیجه‌ی مشابهی رسیدند. هنگامی كه دیاتوم‌ها می‌میرند، در رسوب‌های كف آبگیرها ته‌نشین می‌شوند. دیاتوم‌ها در pH ویژه‌ای رشد می‌كنند و تعداد دیاتوم‌هایی كه در اعماق گوناگون یافت می‌شود، نشان دهنده‌ی تغییر pH طی سال‌های مختلف است.

  پس از انقلاب صنعتی انتشار اكسیدهای گوگرد و نیتروژن به شدت افزایش یافت. كارخانه‌های صنعتی و نیروگاه‌هایی كه از سوخت فسیلی و به ویژه زغال سنگ استفاده می‌كنند، از مهمترین عامل‌های انتشار این گازها هستند. بخش حمل و نقل نیز یكی دیگر از عوامل افزایش اكسیدهای نیتروژن در هوا و تولید باران‌های اسیدی است. از آنجایی كه دود حاصل از كارخانه‌ها باعث آلودگی هواست، بسیاری از كارخانه‌ها با ساخت دودكش‌های بلند توانستند از آلودگی هوای اطراف بكاهند. هرچند این دودكش‌ها از شدت آلودگی در مناطق اطراف كاست، اما وسعت محیط‌های آلوده را گسترش داد. هم اكنون حتی در مناطق دور از كارخانه‌های صنعتی نیز باران‌های اسیدی می‌بارد، برای مثال خاستگاه باران‌های اسیدی كه در اسكاندیناوی می‌بارد، دودهای كارخانه‌های دیگر مناطق اروپاست. هم اكنون باران اسیدی یكی از مشكلات كشورهای چین، شرق اروپا و روسیه است، باران اسیدی در امریكا به شدت به جنگل‌ها آسیب رسانده است. در این مناطق از زغال سنگ دارای گوگرد برای تولید گرما و انرژی برق استفاده می‌شود.

 زیان‌ها آلودگی هوا

 برنامه‌ی محیط زیست سازمان ملل متحد در گزارشی كه بر اساس شاخص‌های زیست محیطی و به ویژه آلودگی هوا تنظیم كرده بود، ایران را در سال 2006 در میان 133 كشور جهان در رتبه 117 جای داد. در ایران سالانه بیش از 43 هزار نفر بر اثر آلودگی هوا می‌میرند كه علت مرگ بیشتر آن‌ها حمله‌ی قلبی و نارسایی‌های تنفسی است. خسارت سالیانه آلودگی هوا در ایران نیز 14 هزار و 420 میلیارد ریال، برابر 6/1 درصد تولید ناخالص ملی، است. در تهران نیز سالانه ده هزار نفر می‌میرند و خسارت ناشی از آلودگی هوای تهران 5 هزار و یكصد میلیارد ریال، برابر 57/0 درصد تولید ناخالص ملی، است. بیماری‌های ناشی از آلودگی هوای شهری نیز سالیانه 2 هزار و 100 میلیارد ریال، برابر 23/0 درصد تولید ناخالص ملی، به اقتصاد ایران زیان وارد می كند.

منابع انتشار آلاینده های هوا:

منابع آلوده كننده هوا به دو قسمت طبیعی و مصنوعی تقسیم بندی می شود.

1- منابع طبیعی

- فعالیت های آتشفشانها و آتش سوزی جنگل ها

- گرد و غبار طبیعی

- دود و مونواكسید كربن ناشی  از آتش سوزی ها

- گاز رادون ناشی از كانی های زمین

- درختان كاج كه تركیبات آلی را از خود متصاعد می كنند.

2- منابع مصنوعی

وسایل نقلیه موتوری مشكلی اساسی هستند كه دی اكسید نیتروژن كه مهمترین آلوده كننده هوا است را تولید می كنند .سایر منابع مصنوعی آلوده كننده هوا عبارتند  زغال سنگ سوزها ، صنایع مختلف آلودگیهای ناشی از سوزاندن بقایای كشاورزی و ...

آلاینده ها ی هوا :

تركیبات آلوده كننده هوا به دو قسمت گازها و ذرات جامد تقسیم می شوند :

1- ذرات جامد :

ذرات كوچك و جامد براساس اندازه تقسیم می شوند و عبارتند از: pm10  و pm2/5 . دسته اول  ذراتی كه دارای قطر كمتراز 10 میكرومتر هستند و دسته دوم ذراتی كه  دارای قطر كمتر از 5/2 میكرومتر هستند . ذرات با قطر كمتر از 5/2 میكرومتر برای سلامتی زیانبارترند .

2- گازها :

شامل مونواكسید كربن ، دی اكسید نیتروژن ، دی اكسید گوگرد ، هیدروكربن ها ، ازن و ...  می باشند . 

آلودگی هوا در منازل :

دی اكسید كربن یك گاز آلوده كننده هوا نیست  ولی همواره به عنوان یك عامل مهم در بررسی كیفیت هوای منازل مورد توجه قرار گرفته است و به عنوان شاخص كیفیت هوا لحاظ می شود .  افرادیكه در معرض این هوا قرار می گیرند ، دچار خستگی - عدم رضایت و عدم تمركز می گردند . مواد و مصالح ساختمانی مثل رنگ ها بخصوص رنگهای با تركیبات سربی ، حشره كش ها و اسپری فرمالدئیـــد نیز می توانند باعث آلودگی هوا در منازل گردد.

 

حفاظت با آلودگی هوا:

در روزهایی كه اخبار و رادیو تلویزیون و روزنامه ها هوا را در شرایط  بحرانی اعلام می كنند این خبر به شما كمك می كند كه خود را  از آلودگی هوا محافظت كنید . AQI  ( یا شاخص كیفیت هوا ) یك شاخص برای گزارش كیفیت هوای روزانه می باشد . AQI با اندازه گیری آلاینده هایی چون  ازن ، منواكسید كربن ، دی اكسید گوگرد ودی اكسید نیتروژن و گردوغبار ( ذرات معلق 10-Pm ) محاسبه می شود .

وضعیت شاخص استاندارد آلودگی(PS.I)

پاك 50-0

سالم 100-50

ناسالم 200-100

بسیار ناسالم 300-200

خطرناك 300  د

در مواقع آلودگی هوا چه باید كرد ؟

در روزهای بحرانی آلودگی هوا حتی الامكان از تردد در محدوده های مركزی و پر ترافیك شهر اجتناب كنید . استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی  در سفرهای روزانه درون شهری خود را جایگزین خودروهای  شخصی نمائید . فعالیت یا بازی كودكان در محیطهای باز را محدود نمائید . و افراد مسن یا افراد با بیماریهای قلبی ، ریوی نظیر آسم ، برونشیت مزمن و نارسائی قلبی از خروج از خانه اجتناب نمایند .
[ 1389/12/10 ] [ 11:03 ] [ عطا علیزاده ]
درباره وبلاگ

از این پس دست در دست یكدیگر می دهیم و با علم و تفكر خویش به جهان ثابت می كنیم كه حرفی برای گفتن داریم
بهترین مشاوران با ما همکاری دارند ( مشکلاتتان را با ما در میان بگذارید )( آن ها فکر می کنند ما نمی توانیم ولی ما می توانبم.)
امکانات وب